Güneydoğu ve doğu anadolu da yaşayan Zaza, Dımilli, Kırmançki, Kırd, topluluk, son zamanlarda ısrarla yoğun bir şekilde, Kürt değil ayrı bir millet ve ayrı dil olduğu sosyal medyada özelikle Tik Tok mecrasında söyleniyor.
Bu propaganda da sanırım devletin bir kesimi ve bazı
Zaza milliyetçileri yer alıyor. Bunlara, Zaza ocakları, Zaza federasyonu gibi kuruluşlar destek veriyor.
Bazı avrupalı dil bilimcileri de Zazacanın bir lehçe yani Kürt lehçesi değil, ayrı bir dil olduğunu söylüyorlar. Adlarını söylediğimiz zaza dernekleri bundan destek alarak bu iddiayı öne sürüyorlar.
Buna mükabil Zaza araştırmacılar Roşan Lezgin ve Hüseyin Beysülen olmak üzere, Kurmanç, Soran dil bilimcileri bunun doğru olmadığını yazdıkları kitaplarda belirtiyorlar.
Tarafsız objektif olarak düşündüğümüz zaman, Zaza kürt değil, tezi ve iddiası fazla inandırıcı olmuyor. Gerçekleri yansıtmıyor.
Zira binlerce yıldır Zaza, Dımilli lehçeleri Kurmanç, Soran, Loran, Goran lehçeleri aynı ırk, aynı millet, Kürt, Kırd, Dımilli, Kırmancki olarak kendilerini biliyorlar. Bunun somut objektif, maddi.temelleri bulunuyor. Kirmançki deyimi ile Kurmanci deyimi bir tesadüf rastlantı olabilir mi? aynı manayi ifade ediyor.
İster kabul edelim, ister etmeyelim Zaza, Dimilli, Kird, Kurmanç denildigi zaman akla Kürt geliyor. Ama elbette tüm bu gerçeklik ve olgulara rağmen bir insan kendini nasıl kabul ediyorsa, kimsenin ona karışma hakkı yoktur. Benim gibi yazan bir kimse hiç bir çıkar amaç beklemeden sadece bir sohbet olarak kabul ettiği ortamlar da fikrini yazıyor, belirtiyor.
Bilim olgulardan, bulgulardan hareket eder.
Tarih kitapları, tarih yazarları bunu teyit ediyor. Örneğin Evliya Çelebi seyahatname, Bitlis emiri Şerefhan Kürt tarihi kitabında bunu belirtiyor.
Osmanlı arşivlerinde belki yüzlerce kez Zazalar hakkında ekrad yani Kürt deyimi kullanılmıştır. Zaza halkımız yöreden yöreye kendilerine Dımillı, Kirmanç, Kırd diyorlar. Kurmançlara ise Kırdasi diyorlar. Zaza sözcüğü önceleri sanırım çok fazla kullanılmiyordu. Zazaların Kürt olmadıklarını öne süren arkadaşlar yanlış anlamasın. Zaza sözcüğü de bence Kürt orjinlidir. Za-za-doğdu-doğdu anlamına geliyor, zu-zu çabuk, veya Zozan anlamına gelebilir diye düşünüyorum.
Şeyh Sait, Seyit Rıza, Nuri Dersimi, Şeyh Said'in torunları: Abdulmelik Fırat, Şeyh Said derneği başkanı Kasım Fırat, Hasan Basri Fırat. Bildiğim kadarıyla kendilerini Dımilli Kürt olarak kabul ediyorlar.
Torun çocukları Dılhan ve Dılşad ailenin sürgün yıllarını anlatan Şin adlı Kürtçe roman yazmışlardır.
Ayrıca en önemlisi Fiziki olarak Kurmanç ve Dımilli aynı benzer oluyor.
Oysa diğer milletlerin fiziki farkları vardır. Örneğin bir Türk, Arap aynı özellikleri taşımazlar, kimin ne olduğu anlaşılır.
Ama bir Kurmanç ile Kırmançkı ayırd edilemez. Yalnız fiziki durumların dışında kültürel birliktelik, folklor aynıdır. Dil veya lehçe biraz ayrı olsa da tümüyle ayrıdır denilemez. Yapılan genetik araştırmalar aynı kan bağını ortaya koyuyor.
Bir Zaza'ya, bir Kurmanç'a Türk veya Arap diyemeyiz. Çünkü farklı yönleri bilinir.
Ama Zaza ve Kurmanç aynıdır dediğimiz zaman kimse şaşırmaz. Bunların böylece maddi tarafı vardır. Nitekim Kürt Türk'tür dediğimiz zaman, genelikle böyle olmadığı anlaşılır. Kürt lehçeleri Hint Avrupa dil grubuna mensupturlar. Farz edelim dil ayrı olsa da tamamen ayrı da denilemez. Son tahlilde akraba dil veya lehçe, aynı ırk demek mümkün.
Diğer halklar için çoğu kez böyle denilmez. Orta Asya'da Türkmen, Özbek, kırgız ve Kazak'lara Türk deniliyor, böyle kabul ediliyor. Dımilli, Kurmanci denildi mi bunlar ayrıdır deniliyor. Bu da büyük bir tezat ve çelişkidir.
Sonuç olarak üst satırlar da belirttiğimiz gibi bir kimse özgürce kendini nasıl biliyorsa elbette saygı duymak gerekir.
Önemli olan bu gibi sorun haline getirilen meselede kırıcı olmadan fikir beyan etmek ahlaki bir davranış olur.
Hakaret içeren ifadeler bir insanın acziyetini özel veya siyasi bir amacı olduğunu gösterir. Bu da kişilik sahibi bir insana yakışmaz. Uygarca görüş belirtmek gerekir.
Anasayfa
Yazarlar
NECDET ŞANSAL
Yazı Detayı
Bu yazı 1030 kez okundu.
DIMİLLİ ZAZA MESELESİ
Güneydoğu ve doğu anadolu da yaşayan Zaza, Dımilli, Kırmançki, Kırd, topluluk, son zamanlarda ısrarla yoğun bir şekilde, Kürt değil ayrı bir millet ve ayrı dil olduğu sosyal medyada özelikle Tik Tok mecrasında söyleniyor.
Bu propaganda da sanırım devletin bir kesimi ve bazı
Zaza milliyetçileri yer alıyor. Bunlara, Zaza ocakları, Zaza federasyonu gibi kuruluşlar destek veriyor.
Bazı avrupalı dil bilimcileri de Zazacanın bir lehçe yani Kürt lehçesi değil, ayrı bir dil olduğunu söylüyorlar. Adlarını söylediğimiz zaza dernekleri bundan destek alarak bu iddiayı öne sürüyorlar.
Buna mükabil Zaza araştırmacılar Roşan Lezgin ve Hüseyin Beysülen olmak üzere, Kurmanç, Soran dil bilimcileri bunun doğru olmadığını yazdıkları kitaplarda belirtiyorlar.
Tarafsız objektif olarak düşündüğümüz zaman, Zaza kürt değil, tezi ve iddiası fazla inandırıcı olmuyor. Gerçekleri yansıtmıyor.
Zira binlerce yıldır Zaza, Dımilli lehçeleri Kurmanç, Soran, Loran, Goran lehçeleri aynı ırk, aynı millet, Kürt, Kırd, Dımilli, Kırmancki olarak kendilerini biliyorlar. Bunun somut objektif, maddi.temelleri bulunuyor. Kirmançki deyimi ile Kurmanci deyimi bir tesadüf rastlantı olabilir mi? aynı manayi ifade ediyor.
İster kabul edelim, ister etmeyelim Zaza, Dimilli, Kird, Kurmanç denildigi zaman akla Kürt geliyor. Ama elbette tüm bu gerçeklik ve olgulara rağmen bir insan kendini nasıl kabul ediyorsa, kimsenin ona karışma hakkı yoktur. Benim gibi yazan bir kimse hiç bir çıkar amaç beklemeden sadece bir sohbet olarak kabul ettiği ortamlar da fikrini yazıyor, belirtiyor.
Bilim olgulardan, bulgulardan hareket eder.
Tarih kitapları, tarih yazarları bunu teyit ediyor. Örneğin Evliya Çelebi seyahatname, Bitlis emiri Şerefhan Kürt tarihi kitabında bunu belirtiyor.
Osmanlı arşivlerinde belki yüzlerce kez Zazalar hakkında ekrad yani Kürt deyimi kullanılmıştır. Zaza halkımız yöreden yöreye kendilerine Dımillı, Kirmanç, Kırd diyorlar. Kurmançlara ise Kırdasi diyorlar. Zaza sözcüğü önceleri sanırım çok fazla kullanılmiyordu. Zazaların Kürt olmadıklarını öne süren arkadaşlar yanlış anlamasın. Zaza sözcüğü de bence Kürt orjinlidir. Za-za-doğdu-doğdu anlamına geliyor, zu-zu çabuk, veya Zozan anlamına gelebilir diye düşünüyorum.
Şeyh Sait, Seyit Rıza, Nuri Dersimi, Şeyh Said'in torunları: Abdulmelik Fırat, Şeyh Said derneği başkanı Kasım Fırat, Hasan Basri Fırat. Bildiğim kadarıyla kendilerini Dımilli Kürt olarak kabul ediyorlar.
Torun çocukları Dılhan ve Dılşad ailenin sürgün yıllarını anlatan Şin adlı Kürtçe roman yazmışlardır.
Ayrıca en önemlisi Fiziki olarak Kurmanç ve Dımilli aynı benzer oluyor.
Oysa diğer milletlerin fiziki farkları vardır. Örneğin bir Türk, Arap aynı özellikleri taşımazlar, kimin ne olduğu anlaşılır.
Ama bir Kurmanç ile Kırmançkı ayırd edilemez. Yalnız fiziki durumların dışında kültürel birliktelik, folklor aynıdır. Dil veya lehçe biraz ayrı olsa da tümüyle ayrıdır denilemez. Yapılan genetik araştırmalar aynı kan bağını ortaya koyuyor.
Bir Zaza'ya, bir Kurmanç'a Türk veya Arap diyemeyiz. Çünkü farklı yönleri bilinir.
Ama Zaza ve Kurmanç aynıdır dediğimiz zaman kimse şaşırmaz. Bunların böylece maddi tarafı vardır. Nitekim Kürt Türk'tür dediğimiz zaman, genelikle böyle olmadığı anlaşılır. Kürt lehçeleri Hint Avrupa dil grubuna mensupturlar. Farz edelim dil ayrı olsa da tamamen ayrı da denilemez. Son tahlilde akraba dil veya lehçe, aynı ırk demek mümkün.
Diğer halklar için çoğu kez böyle denilmez. Orta Asya'da Türkmen, Özbek, kırgız ve Kazak'lara Türk deniliyor, böyle kabul ediliyor. Dımilli, Kurmanci denildi mi bunlar ayrıdır deniliyor. Bu da büyük bir tezat ve çelişkidir.
Sonuç olarak üst satırlar da belirttiğimiz gibi bir kimse özgürce kendini nasıl biliyorsa elbette saygı duymak gerekir.
Önemli olan bu gibi sorun haline getirilen meselede kırıcı olmadan fikir beyan etmek ahlaki bir davranış olur.
Hakaret içeren ifadeler bir insanın acziyetini özel veya siyasi bir amacı olduğunu gösterir. Bu da kişilik sahibi bir insana yakışmaz. Uygarca görüş belirtmek gerekir.
Ekleme
Tarihi: 31 Temmuz 2026 -Cuma
DIMİLLİ ZAZA MESELESİ
Yazıya ifade bırak !
Bu yazıya hiç ifade kullanılmamış ilk ifadeyi siz kullanın.
Okuyucu Yorumları
(0)
Yorumunuz başarıyla alındı, inceleme ardından en kısa sürede yayına alınacaktır.